Những “kỷ lục” cáp treo Fansipan Sa Pa đã tạo nên những kỷ lục cho Sun Group, cho Lào Cai và xa hơn nữa là cho Việt Nam. Phía sau những kỷ lục đó, là sự hy sinh thầm lặng của những con người đã tạo nên công trình thế kỷ.

Tác giả, KS Trịnh Văn Hà ngày trở lại...
Tác giả, KS Trịnh Văn Hà ngày trở lại...

Tôi trở lại Sa Pa trong một ngày mưa phùn và sương mù dày đặc. Đúng như mường tượng của tôi, sau gần một năm cáp treo đi vào hoạt động, Sa Pa nhộn nhịp và cuốn hút hơn hẳn. Tôi đang so sánh Sa Pa với ngày tôi đặt chân đến lần đầu, cách đây hơn 3 năm trước, để đo đạc bản đồ địa hình, khảo sát cho việc xây dựng tuyến cáp treo dài nhất thế giới này.

Ngày ấy...

Tôi không lên ga đi cáp ngay mà đi bộ theo con đường ngoằn ngoèo xuống Sín Chải. Có quá nhiều kỷ niệm trong gian khó nơi đây, và tôi muốn dành thời gian đầu tiên của chuyến đi này cho những ngày cũ đó. Gọi một chén nước lá rừng nóng thơm ở một quán nhỏ cuối đường vào bản, cầm chén nước còn tỏa khói trên tay, tôi đứng ở góc sau căn chòi hướng về phía bản, mơ màng với những mùi lá cỏ, mùi khói sương, và … mùi đất. Tuyến cáp treo chìm trong sương mờ, chỉ để lộ một đoạn ngắn gần Sín Chải, giống như một sợi dây để leo tận lên trời, cũng không rõ nó xuất phát từ đâu. Tôi nhìn xuống cánh rừng sau bản và hình dung lại những lối đi vượt rừng để khai tuyến…

 
 

Mỗi đợt đi tuyến, anh em chúng tôi cùng hơn chục thanh niên dân bản phải chuẩn bị cả vài ngày trước đó, nào chăn màn, giày ủng, túi ngủ, gạo, mắm muối, cá khô, máy móc đo đạc, thuốc men và… tinh thần thép, vì phải mất hơn 11 giờ leo rừng không nghỉ thì chúng tôi mới mong tiếp cận đỉnh Fansipan trước khi đêm lạnh đến. Những ngày kế sau đó là những hiểm nguy khi đo đạc dọc tuyến từ đỉnh ngược xuống. Sở dĩ lịch trình phải như vậy vì nếu chúng tôi làm ngược lại, đến khi xong công việc sẽ không đủ sức cho chuyến đi về. Chúng tôi với những máy móc đồ đạc lỉnh kỉnh, phải leo dây và đóng thang để leo xuống theo tim tuyến tại những vách đá cao và dựng đứng, với tuyết lạnh và rêu bùn trơn trượt. Những lúc nghỉ mệt, chúng tôi, với những hiểu biết hữu hạn, chỉ có thể hình dung tuyến cáp tương lai trên đầu mình thật mơ hồ, vừa đủ để tự hào động viên mình cố gắng.

Bên bờ sinh tử 

Tuyến cáp treo đã làm nên những kỷ lục, 15 phút lên tới nóc nhà Đông Dương, thay cho những chuyến đi kéo dài cả vài ngày mà tôi vừa nhớ đến. Về phần chúng tôi, những người đo đạc khảo sát tiền trạm cũng đã có những ''kỷ lục'' ở đây, cho cuộc đời mình: Một chuyến leo từ đỉnh Fansifan - bệnh viện Sapa. Trong 3 giờ. Khi đối diện tính mạng, giữa ranh giới sự sống và cái chết, chúng tôi đã làm thế. Trưa nay, tôi sẽ được gặp lại Chú Minh- người đã cùng tôi và A Sử trong chuyến leo ngược Fansipan kỷ lục đó. Tôi gọi chú, xưng tên, vì cháu họ của chú cùng đội khảo sát của tôi và trạc tuổi tôi. Còn chú lại xưng anh, vì chỉ hơn tôi 7 tuổi.

Hôm ấy, đội khảo sát chúng tôi cùng với 6 anh em Nhà cung cấp thiết bị bộ đàm lên đường từ mờ sáng. Chuyến đi kết hợp để khảo sát lắp đặt tổng đài cho liên lạc bộ đàm. Xuất phát đúng giờ tại Trạm Tôn, đoàn kịp dựng lán ở gần khe cách nóc nhà Đông Dương chưa đầy 500m. Đã hơn 16 giờ chiều, trong khi mọi người hoàn thiện dựng lán thì tôi cùng chú Minh xuống trụ T4, cố gắng dựng máy định vị các hố đào thăm dò địa chất ở đó. Trời sập tối cũng là lúc mưa phùn kéo đến, tôi và chú đành quay về lán trong tiếc rẻ vì nếu không mưa chúng tôi đã hoàn thành để ngày mai còn đo đạc ở trên đỉnh. Ai nấy ngủ sớm sau bữa cơm tối với cá khô chiên và… nước mưa. 5h30 phút sáng, trời vẫn còn mờ tối. Chú Minh đã dậy và cầm đèn pin ra sau lán bứt dây rừng buộc thêm vào hành lý để lên đỉnh. Đột nhiên, thấy chú chạy vào lán hớt hải với 4 dấu răng chia đều trên bắp tay “người thợ rừng”. - Quốc ơi mày xem hộ anh với! - Rắn gì cắn anh đau tê buốt cả rồi! Tôi rọi đèn vào tay chú để nhìn rõ. - Ôi! - Nguy rồi!

 
 

Con rắn phải to lắm, 4 vết răng đối nhau trên bắp tay thế này! Tôi đã vội nghĩ đến sự chẳng lành. Nặn máu từ vết cắn bằng hết sức của đôi tay đang run lẩy bẩy, tôi dặn chú: -Chú đừng rửa với nước nhé, con sợ rắn lục ý! Tôi buộc ga rô bên trên vết cắn và quay vào lán vội cuốn hành lý. - Chú với con. - Một người nữa. - Phải xuống núi! Ngay đi! - Phải mang theo cả con rắn! Nghe tôi hét lên vậy, chú Minh nhặt vội cái vỏ chai nhựa và chạy ra chỗ cũ. Phút sau đã vào với con rắn trong chai. Loài rắn sau khi tấn công bằng nọc độc, chúng gần như kiệt sức và nhất thời thường không di chuyển xa được. Nhìn qua hung thủ, một con Lục Hoa xanh đốm vàng với cái đầu to như kẻ đột biến đang há mồm cắn vào thành bình, tôi càng giục gấp. - Nhanh. - Ngay đi! Đồ đạc, máy móc đã ở trên vai tôi tự lúc nào. A Sử vẫn còn hớt hải, lóng ngóng. Tôi quát lớn: - Mày đi theo luôn. Mang đồ của chú Minh. Tao với chú chạy trước. Tôi và chú Minh theo lối mòn lao về phía bản như ở đường bằng vậy. Ngoái lại vẫn kịp thấy A Sử vớ vội 2 gói mì tôm mang theo trên tay. Chú Minh đang cố chạy, vừa quằn quại trong cơn đau. Tôi chạy giữa và phía sau là A Sử đang thở hồng hộc. Đợt tuyết rơi 3 ngày trước đã xô đổ những cây cổ thụ, trơ những rễ ngoằn ngoèo đầy rêu, khiến những tầng cây dưới cũng bị đè gãy theo. Lối đi của chúng tôi giờ như một bó củi khổng lồ với những đất, đá tảng treo lơ lửng và cành cây gãy. Chúng tôi không được phép dừng một giây nào, bởi tôi biết rõ hai chúng tôi không thể khênh nổi chú Minh ra khỏi rừng nếu...

Vừa chạy tôi vừa gọi điện thoại cầu cứu lần nữa. May thay, có người bắt máy. Người đàn ông cho tôi biết ô tô của Ban Quản lý sẽ đợi ở cửa rừng Trạm Tôn chờ ứng cứu. Tôi tiếp tục chạy. Tôi thấy mình đang khóc. Khóc vì đã có tí hy vọng. Vì quá lo lắng và quá mệt . Không còn nhớ đã băng qua dốc khe suối lớn từ khi nào. Cái dốc đứng đập mặt mà thường khi đi lên chúng tôi phải chờ từng người một vì sợ đá lăn xuống đè phải người đi sau. Cũng tại vách núi này, cách đây hai tháng, một khách Tây đã gặp nạn và phải nhờ đến trực thăng của quân đội để đưa được xác ông ta ra khỏi rừng. Ba người chúng tôi đã chạy quá khu vực T3.

Người chú Minh đang sưng căng đến sát ngực, phải xé cả áo vì sợ sưng chật không cởi kịp. Chú mím cặp môi khô nhợt nhạt cố chịu đựng cơn đau, mắt đã nổi đốm hoa nhưng vẫn còn đủ tỉnh táo để lần theo những vết chém trên thân cây to, chạy qua đoạn rừng dễ lạc nhất này. Khu vực này như một cái sọt khổng lồ đang úp đầy những chén bát – những cụm đồi cứ xen chân nhau nối tiếp, không ít nhóm trong đoàn chúng tôi cũng từng đi lạc ở đây, đến đêm phải căng choàng nilon ngủ lại cách lán có hơn trăm mét mà không hề biết. Những cái dốc cứ thế bị bỏ lại phía sau cùng với tiếng đá lăn đùng đùng. Chúng tôi không ngừng chạy.

 
 

…. Đã đến Bãi Trâu 1800. Mặt ai cũng bám đầy bùn sình vì phải luôn khom người chạy luồn theo những lối trâu đi, bên trên là lau sậy và những bụi hoa mua lớn. Ra đến bãi trống vẫn thấy chú Minh chạy khom người, một tay tì sau lưng. Tôi và A Sử vội đến dìu chú. Mặt chú giờ tái nhợt. Nọc rắn đã phát tác, chú bắt đầu khó thở và liên lục kêu đau lưng. Chúng tôi đều hiểu là nọc rắn lục làm rối loạn cơ chế đông máu, liên quan đến việc vận chuyển oxy trong máu và nhanh chóng xâm nhập nội tạng. Thận và tim chú đang gánh chịu trước hết. - Cố lên chú ơi! Sắp đến rồi! Tôi cùng A Sử dìu chú gần như kéo lê suốt đoạn đường rừng còn lại. Nhìn thấy chú Dĩnh và anh lái xe ở cửa rừng, tôi không dám tin mình đã đến đường lộ. Dìu chú Minh nằm trên ghế sau xe, chúng tôi phóng hết tốc độ có thể hướng về bệnh viện huyện Sa Pa, bỏ lại A Sử lúi húi, ngơ ngác với đống đồ đạc lỉnh kỉnh.

 
 

Nằm trên giường bệnh, chú Minh vẫn còn tỉnh để cố cởi nửa cái áo rách còn vắt lại trên người. Nửa người chú gần như không cử động được vì sưng căng như một bong bóng. Căng cứng đến gần dưới ngực, bàn tay khỏe mạnh giờ đen thâm như một nải chuối rừng luộc chín. Phía tay kia là những dây nhợ và kim tiêm chuyền dịch. Chúng tôi ngồi thần người trên ghế nhựa, chỉ biết lo lắng và chờ đợi. Đến quá trưa, bác sỹ đã ghi đến dòng thứ 4 trên bệnh án treo đầu giường bệnh tên những bình dịch đã truyền cho chú Minh. Huyết áp chú bắt đầu bất thường và mắt trắng dã, lơ mơ. Tôi nhìn bác sĩ có ý hỏi tình hình, thấy vị bác sỹ trẻ lắc đầu … - Còn nước còn tát. - Tôi không nói trước được. Nhưng khuyên cậu nên xin chuyển xuống viện tỉnh để có thiết bị cứu anh trong tình trạng xấu hơn sắp tới. Tôi hội ý nhanh với chú Dĩnh và lập tức xin xe chuyển viện. Chú Minh đã không còn ngồi được. Nằm trên băng ca chờ xe ở cửa ra cuối hành lang, chú với tay tôi, thều thào: - Quốc ơi! - Đừng vội nói với gia đình anh. - Con gái anh mới sinh em bé 2 ngày, không được…

 
 

Tôi thừ người trong lo sợ vì mắt chú đã trợn ngược, vô hồn. Chú lả xuống trong tay tôi. Khẽ khua tay tôi, chú muốn nói gì đó, tôi ghé tai mà bủn rủn cả người: - Củ hoa huệ đỏ anh em mình đào ở ga đi hôm nọ vẫn ở trong ba lô. - Em trồng nơi mộ cho anh nếu... - Anh không thấy gì nữa, trắng xóa rồi Quốc ơi! Rồi chú lịm đi hẳn. Xe cấp cứu chạy gấp về hướng Lào Cai. Qua khỏi đoạn dốc Ba Tầng, tôi đã không chịu nổi thêm được. Xin số điện thoại của anh y tá mà tay tôi không bấm được. Hai lượt leo Fan chiều qua và sáng nay đã vắt kiệt sức tôi, cộng với lo lắng và không ăn gì, có lẽ tôi bị tụt canxi. Tay chân tê buốt và co lại, miệng tôi như tê cứng: - Cho em xuống đây bác ạ. - Nhờ bác giúp bệnh nhân chạy trước. - Em theo sau ngay cùng xe của Ban quản lý. Tôi mở cửa và gieo mình xuống bên vệ đường. Gọi là “gieo” đúng nghĩa đen của nó vì lúc đó tôi không còn bước chân được, cứ lê thân ra khỏi cửa xe và… rơi xuống. Nằm dựa vào cọc tiêu lộ giới một hồi, tay chân mới đỡ tê. Tôi cố duỗi chân và nắn từng ngón tay rồi cố đứng dậy được. Vài người dân bản bán khóm bên kia đường dìu tôi sang căn chòi của họ và cắt vội cho tôi lát khóm, bảo ăn. Tôi ăn và xin lát nữa. Cố đưa lát khóm lên miệng thì xe của Ban Quản lý đã lấp ló trên đầu dốc. Tôi vứt đấy, trườn ra vẫy xe rồi đi theo luôn mà không kịp cảm ơn chú bán khóm. Chắc họ sẽ thông cảm vì nghĩ tôi say rượu, vì từ lúc rời xe cứu thương cho đến suốt dọc đường xuống Bệnh viện tỉnh Lào Cai, tôi gần như không nói được, mắt nhắm nghiền.

 
 

Bệnh viện Lào Cai trước mặt, chú Dĩnh, anh Quân cùng tôi chạy vào cửa cấp cứu. Chú Minh vẫn chưa tỉnh. Tôi chạy ngược ra xe cấp cứu tìm con rắn trong chai nhựa đã méo mó vì những lần chúng tôi té ngã dọc đường dài trong rừng, mang vào cho bác sĩ xem. Họ săm se con rắn và kháo nhau thay vì lo việc cứu người, làm tôi sốt ruột, nổi nóng và quát ầm lên. Tôi lại nghĩ đến tình huống xấu nhất và quyết định gọi cho gia đình chú Minh. Vợ chú Minh, một phụ nữ dân tộc Thái, đến cùng một người cháu họ. Trong chiếc gùi mây là một nắm lá rừng cùng mấy tép củ sả. Tôi báo với bác sĩ rằng người nhà sẽ cho chú Minh uống nước từ củ sả và đắp lá rừng. Bác sĩ gật đầu ngay mà không nói thêm gì. Tôi hiểu họ đã bất lực. Chúng tôi ở lại bệnh viện thêm một đêm. Sáng ra, nhìn chú Minh người đã căng to xuống tận đùi, lại nhận thêm những cái lắc đầu của bác sĩ. Chúng tôi hội ý và quyết định đưa chú về bản Thái theo quyết định của vợ chú sau khi nói chuyện điện thoại với một thầy lang. Cô tin rằng vị thuốc gia truyền có thể cứu chú. Chúng tôi phải thuê một ô tô dịch vụ vì bệnh viện báo đã hết trách nhiệm và không có xe để phục vụ 70km đường hẹp. Đưa chú lên xe về bản mà chúng tôi chỉ biết lo âu và cầu nguyện.

 
 

Tôi vẫn gọi cho chú vài lần một ngày và thuật lại cho anh em trong đội đang ngóng tin. Mỗi tin tức về chú là động lực để anh em tôi lại tiếp tục những chuyến leo tuyến, vì công việc vẫn phải được hoàn thành đúng hạn. Ai cũng vui mừng khi chú khỏe lên từng ngày. Thuốc lá rừng đã giữ cánh tay chú không bị hoại tử sau vết cắn, và 14 ngày sau đó, chú đã ngồi câu cá ở ao nhà thầy thuốc, bảo tôi rằng: “Chú sắp ''xuất viện''”. Những củ hoa huệ đã mọc được hai, ba lá, xanh và khỏe mạnh như lưỡi dao của những thợ rừng ở thềm sân nhà chú khi chúng tôi đến thăm. Chú còn đùa: ''Vẫn chưa có chỗ trồng đâu mày ạ!''. Rồi chú khoe chúng tôi một kỷ vật: Tờ bệnh án lúc đầu tiên nhập viện Sa Pa sáng hôm đó mà vợ chú còn giữ. Dòng đầu tiên ghi: ''9h30 sáng, truyền dịch kích thích bài tiết.'' Nhìn lại những gì đã qua, tôi mới thấy sức hút của công trình cáp treo kỷ lục này. Nó cũng kéo theo những kỉ lục âm thầm. Và chúng tôi cũng có những kỉ lục, cho riêng mình: Chuyến làm xa nhà nhất; Chuỗi ngày xa nhà lâu nhất; Những người trú lại đỉnh Fansipan dài ngày nhất; Và…chuyến vượt rừng leo Fansipan trong thời gian ngắn nhất, may mắn nhất.