Sông Hương bao giờ tới biển: Dòng sông di sản

Hoàng Văn Minh |

Với người Huế, sông Hương đương nhiên là di sản, dù năm 1993, khi UNESCO lần đầu tiên xét công nhận quần thể di tích Huế (kinh thành và hệ thống lăng tẩm) là Di sản văn hoá thế giới, yếu tố sông Hương chưa được nhắc tới đúng mức.

Cho nên chẳng có gì ngạc nhiên khi mới đây, UNESCO khuyến nghị chính quyền Thừa Thiên-Huế và Việt Nam nên lập hồ sơ để trình xét công nhận sông Hương và cảnh quan đôi bờ là Di sản văn hoá thế giới (lần thứ hai), với tư cách là nhân tố không thể thiếu trong quá trình hình thành và phát triển của quần thể di tích cố đô Huế.

Xung quanh chuyện này, người Huế, những người yêu Huế, yêu sông Hương đã mừng, đã thất vọng và rồi lại chờ đợi với những tia hi vọng le lói bởi kiểu hành xử “dùng dằng” của chính quyền sở tại. Sự chậm rãi khó hiểu này khiến người ta liên tưởng đến điều tâm đắc của cố nhà nghiên cứu văn hoá Hồ Tấn Phan: “Sông Hương đã có ảnh hưởng rất lớn đến tính cách và hành xử của người Huế… ”.

Hầu đồng trên sông Hương đoạn trước điện Hòn Chén
Hầu đồng trên sông Hương đoạn trước điện Hòn Chén
Nhớ dạo lang thang thăm di tích Huế trên những chuyến đò dọc khi hoàng hôn phủ xuống dòng Hương một màu vàng tan để thực địa tìm tư liệu cho một tiểu luận về Huế, về sông Hương, Tâm - một người nữ sinh viên cao học chuyên ngành Văn hoá còn rất trẻ, đã làm tôi giật mình khi nhận xét rất… giống các nhà nghiên cứu: “Nếu không có dòng sông này làm phông, chắc chắn các lăng mộ và công trình văn hoá dọc hai bờ sông mà mấy hôm nay chúng ta đã đi qua như: lăng Minh Mạng, Thiệu Trị, điện Hòn Chén, Văn Miếu, Võ Miếu, chùa Linh Mụ, kinh thành Huế, hệ thống phủ đệ… sẽ mất đi một phần giá trị văn hoá”.

“Tang tóc mỉm cười, vui tươi thổn thức” – Tôi cười một mình khi trong đầu chợt hiện dòng nhận xét của một người Pháp khi ông đứng trước Khiêm Lăng (lăng Tự Đức) trong một bài du ký mà tôi tình cờ đọc được. Chỉ có những “người dưng”, hoặc xa xứ mới có được những nhận xét tinh tường về Huế như thế.

Vạn đò trên sông Hương một thuở
Vạn đò trên sông Hương một thuở

Trên đường đi, thỉnh thoảng chúng tôi gặp một vài chiếc thuyền nhỏ của người dân vạn đò neo đậu giữa dòng để lặn tìm cổ vật - đồ gốm, đồng được lưu giữ dưới dòng sông qua hàng ngàn năm. “Đây mới là di sản ác liệt nhất mà sông Hương có được” – ông bạn già Hồ Tấn Phan của tôi, nay đã là thiên cổ - tay run run nói khi cầm trên tay một bình gốm thời văn hoá Sa Huỳnh còn nguyên vẹn mới được vớt lên.

“Ngoài đồ Chăm phổ biến, dưới lòng sông Hương người ta còn tìm thấy các hiện vật mang dấu ấn văn hoá thời Sa Huỳnh và cả tiền Sa Huỳnh, đồ Đại Việt, đồ Tàu (Tống, Nguyên, Minh, Thanh), Nhật… Mỗi hiện vật là một thông điệp, chìa khoá để giải mã các nền văn hoá khác nhau đã từng hiện diện trên vùng đất này”.

Nhìn những hiện vật bị sức mẻ vì người dân trục vớt một cách tuỳ tiện, tôi thấy đau lòng khi bao nhiêu năm nay, ngành Văn hoá Thừa Thiên -Huế, giới khảo cổ học, đã không nghĩ đến việc tổ chức những đợt khai quật khảo cổ học dưới nước có quy mô để tổ chức trưng bày, nghiên cứu. Giờ có nghĩ đến thì hiện vật dưới lòng sông cũng đã cạn, số trục vớt được bao nhiêu năm nay cũng chẳng ai biết được đã đi đâu, về đâu.

Điện Hòn Chén trên sông Hương, nơi thờ Thánh mẫu Thiên Y A Na
Điện Hòn Chén trên sông Hương, nơi thờ Thánh mẫu Thiên Y A Na

Dù không phải là “con” của đức mẹ Thiên Y A Na, nhưng năm nào đến dịp “tháng 7 vía cha, tháng 3 vía mẹ”, tôi đều có mặt trên một chiếc thuyền để qua ngày, qua đêm ở điện Huệ Nam, dưới chân núi Ngọc Trản, để xem “chúng sinh” đi tìm sự an ủi, vỗ về ở một thế giới khác, để sướng cùng với những người dân lao động chân lấm, tay bùn, bỗng chốc hoá mình thành một ông hoàng, bà tiên uy nghi, phi phàm…

Tục truyền rằng, nơi đây một năm hai lần, đức thánh mẫu Thiên Y A Na giáng trần để ban phước cho chúng sinh. Cũng một năm hai lần, dòng Hương lững lờ thường ngày bỗng nhiên “dậy sóng” bởi tiếng trống, kèn, đàn, hát dậy vang, cờ hoa rợp trời từ những con thuyền “khoác áo” ngũ sắc, trang hoàng lộng lẫy, nối đuôi nhau tưởng chừng như bất tận. Nơi Thiên Y A Na giáng trần, từ thời vua Hàm Nghi trở về trước chỉ là một ngôi điện… cấp bốn! Phải đến khi Đồng Khánh lên ngôi vua, tự xưng mình là một vị thần trong nhiều vị thần khác dưới trướng của Thánh Mẫu, điện Huệ Nam mới trở thành Quốc điện.

Năm đó trên thuyền tôi ngoài “những người muôn năm cũ” còn có thêm Tâm. Cô cho biết bạn  cô, một sinh viên trường nhạc người Mỹ, đã đến đây, đã tìm thấy sự tương đồng giữa âm nhạc, vũ điệu của hầu đồng với nhạc Rock của người phương Tây ngay từ lần đầu tiên, nhưng sau đó mất gần 6 tháng, sự khác biệt là gì, bạn cô không tài nào lý giải được. Rồi sau một ngày đêm lang thang Tâm cũng tìm được câu trả lời thay cho bạn mình: “Hình như ở đây không phải ai cũng sôi động, ai nhảy cũng vui. Hình như đó là những giây phút lênh đênh hiếm hoi của phận người…”

Vì không “đặt chỗ” trước, và cũng vì quá ồn ào nên thuyền chúng tôi buộc phải thả về phía hạ lưu vắng vẻ thay vì qua đêm dưới chân điện. Đang chiêm bao, bỗng giật mình vì tiếng chuông chùa Linh Mụ từng hồi vang vọng.

Trên đầu là trăng, dưới mạn thuyền là sông nước mang mang, xa xa là lớp lớp sương mờ, buồn như đêm 30 xa xứ. Thế mà cách đây mấy chục năm, nhạc sĩ Văn Cao trong một lần qua đêm trên dòng sông này, đã gọi không gian ấy là cõi “Thiên Thai”.

Sông Hương, bao giờ tới biển: Những câu chuyện dâu bể phong rêu

Vĩnh Quyền |

Khi ấy, dòng chảy 700 năm lịch sử có cơ hội thì thầm những câu chuyện dâu bể phong rêu, những giấc mộng kinh sư bi tráng... Và lần nào tôi cũng dành nhiều thời gian cho sông Hương, không chỉ vì lần nào sông Hương cũng là một trong những sân khấu chính của festival Huế. Cả khi không có festival đã vậy rồi. Thời gian về thăm nhà không bằng thời gian ngồi uống bia ngắm dòng sông nhớ.

Sông Hương bao giờ đến biển: Soi bóng 700 năm Thuận Hóa...

Vĩnh Quyền |

Tôi ước chi có pho tượng kiến trúc sư Bosa được dựng trước nhà máy nước Vạn Niên, soi bóng trên mặt nước sông Hương. Ngót 100 năm rồi mà ông vẫn là bậc thầy và tác phẩm của ông luôn nhắc nhở cho những ai được giao trọng trách quy hoạch kiến trúc ở một thành phố cổ kính như thành phố Huế này.

Phát triển du lịch Huế qua "Tour Du lịch giáo dục"

Ngọc Ly |

Sau một thời gian đi vào thực nghiệm, "Tour du lịch giáo dục" (DLGD) của Khoa Du Lịch - Đại học Huế đã đạt được những thành công đáng mong đợi. Huế đã chính thức đưa tour vào phục vụ du khách trong và ngoài nước nhằm đáp ứng nhu cầu tìm hiểu văn hóa, lịch sử, con người của vùng đất Cố đô.

Sông Hương, bao giờ đến biển: Bốn cách lý giải tên gọi sông Hương

Vĩnh Quyền |

Đến nay ít nhất có bốn cách lý giải nguồn gốc tên gọi của sông Hương. Và theo một chuyện dã sử, người đặt tên cho sông Hương là vua Quang Trung.

Sông Hương, bao giờ tới biển: Ngược dòng sông, ngược dòng lịch sử

Vĩnh Quyền |

Sông Hương ngàn triệu năm lặng lẽ với hành trình từ nguồn ra biển. Nhưng sông Hương mãi mãi là thời sự, khi văng vẳng êm xuôi khi ồn ã thịnh nộ, tùy theo nguồn cơn tác động vào số phận dòng sông, cũng là số phận của cố đô Huế.

Tiền có mua được nụ cười?

Thanh Hải |

Nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch, Đại biểu Quốc hội, ông Nguyễn Quốc Hưng vừa đề xuất khoản thu "phí chia tay" khi xuất cảnh để bổ sung thêm cho việc phát triển hạ tầng du lịch, xúc tiến du lịch. Đề xuất này lập tức bị cộng đồng phản ứng...

Vì sao Campuchia là điểm đến lựa chọn nhiều nhất của du khách Việt?

Xuân Minh |

Theo công bố của Hiệp hội du lịch Việt Nam, trong năm 2018 có hơn 1 triệu lượt khách Việt Nam đến du lịch đất nước chùa tháp Campuchia, là một trong 3 thị trường điểm đến hấp dẫn đối tại Châu Á. Vậy đâu là điểm nhấn thu hút của thị trường này với khách Việt Nam?

Nhóm bạn trẻ nghỉ homestay phá đồ bị cộng đồng mạng tẩy chay

M. K |

Rất nhiều cư dân mạng bày tỏ sự bức xúc trước hành động thiếu văn minh của nhóm bạn trẻ khi bị chủ nhà "bóc phốt" là phá hoại đồ đạc trong lúc lưu trú tại homestay.