Kon Sơ Lăl - ngôi nhà Rông lớn nhất Tây Nguyên

Huyền thoại về những “kiến trúc sư” không biết chữ

Phạm Ly (tổng hợp) |

Được làm nên từ đôi bàn tay và khối óc của những bậc thầy người Bahnar về kiến trúc nhà Rông cổ, và điều đặc biệt là các “kiến trúc sư” dù không biết chữ, không có một bản vẽ thiết kế vẫn dựng lên mái nhà Rông lớn nhất Tây Nguyên một cách vững chãi, thách thức mưa nắng trong hàng trăm năm.

Là một trong những ngôi làng xa nhất của huyện Chư Păh, làng Kon Sơ Lăl thuộc xã Hà Tây (Gia Lai) cách thành phố Pleiku chừng 50km. Dân làng Kon Sơ Lăl có một tài sản quý giá, to đẹp hơn cả chính là ngôi nhà rông kỳ vĩ giữa làng. Đó là tất cả tâm tư, tình cảm là máu thịt, mồ hôi của cả dân làng từ già, trẻ, gái, trai cùng chung tay, góp sức. Phải mất hơn 2 năm để chuẩn bị và mất hơn 4 tháng ngày công để hoàn thành công trình lịch sử của làng.

Một góc làng Kon Sơ Lăl cũ. Ảnh: Tiến Thành
Một góc làng Kon Sơ Lăl cũ. Ảnh: Tiến Thành
Mái nhà rông Kon Sơ Lăl cổ. Ảnh: Thiên Thư
Mái nhà rông Kon Sơ Lăl cũ được xây dựng từ năm 1960 trước khi bị lửa thiêu rụi. Ảnh: Thiên Thư
Kon Sơ Lăl xưa vốn nổi tiếng là một trong những ngôi làng Bahnar cổ nhất dãy Trường Sơn Đông còn giữ được những nét văn hóa truyền thống trong đời sống thường ngày. Làng Kon Sơ Lăl cổ vốn nằm giữa đại ngàn núi rừng nơi ít có người ghé đến. Người Bahnar vẫn thường gảy đàn goong đón khách quí, Pơtual (người làm trò hề) vẫn bôi một lớp đất sét màu vàng nhạt và gắn thêm chiếc đuôi nhảy  điệu “xoang prim” (múa hề) trong lễ bỏ mả. Tất cả những sinh hoạt tâm linh đều được diễn ra dưới mái nhà rông “cái”.

Pơtual (người làm trò hề)  nét văn hóa đặc sắc của người Ba Na. Ảnh: Tiến Thành
Pơtual (người làm trò hề) nét văn hóa đặc sắc của người Bahnar. Ảnh: Tiến Thành
Sở dĩ gọi là làng Kon Sơ Lăl cổ vì từ năm 2002, các hộ dân trong làng đã lần di dời và định cư ở làng Kon Sơ Lăl mới cách đó 3km. Sau đó, ngôi làng “thuần” Tây Nguyên chỉ còn vài người già vì nuối tiếc nền văn hóa của tổ tiên mà ở lại “giữ làng”. Đến giữa năm 2015, vào một ngày trời mưa gió bão bùng, mây đen phủ khắp làng Kon Sơ Lăl cũ. Sét đánh trúng mái nhà tranh khiến lửa bốc lên ngùn ngụt. Lửa theo gió lan sang hàng chục mái nhà khác. Lửa cũng nuốt trọn ngôi nhà rông sừng sững trong sự bất lực của dân làng.

Khung cảnh hoang tàn sót lại sau vụ cháy làng Kon Sơ Lawl cũ vào năm 2015. Ảnh: Lê Văn Ngọc
11 ngôi nhà sàn và mái nhà rông cổ hóa thành tro bụi sau vụ cháy làng Kon Sơ Lăl cũ vào năm 2015. Ảnh: Lê Văn Ngọc
Nhà rông cũ cháy, dân làng Kon Sơ Lăl bàn nhau làm nhà rông mới để thay thế. Sau gần 4 tháng thi công trong điều kiện vô cùng khó khăn, thiếu thốn về nguyên vật liệu như: cỏ tranh, tre, gỗ... ngày 24.8.2017, nhà rông Kon Sơ Lăl hoàn thành. Nhà rông mới có tổng diện tích 279m², hai mái lợp tranh, chiều cao tính từ mặt đất lên đến đỉnh là 20m, theo kiểu mẫu truyền thống, họa tiết, hoa văn rất tinh xảo. Đây được coi là ngôi nhà rông lớn nhất Tây Nguyên tính đến thời điểm hiện tại (trước đó, nhà rông Kon Klor ở Kon Tum được biết đến là ngôi nhà rông lớn nhất)

Những bậc cao niên trong làng chia sẻ, nhà rông ẩn chứa rất nhiều bí ẩn mà nếu dành hết cả đời, họ cũng chưa khám phá hết. Bởi, nhà rông là hiện thân của nền văn hóa cả một dân tộc. Nhà rông luôn vút cao giữa đồi như một con gà mẹ giữa bầy gà con là các nhà sàn của người dân quây quần xung quanh. Ảnh: Ngô Mạnh Tùng
Những bậc cao niên trong làng chia sẻ, nhà rông ẩn chứa rất nhiều bí ẩn mà nếu dành hết cả đời, họ cũng chưa khám phá hết. Bởi, nhà rông là hiện thân của nền văn hóa cả một dân tộc. Nhà rông luôn vút cao giữa đồi như một con gà mẹ giữa bầy gà con là các nhà sàn của người dân quây quần xung quanh. Ảnh: Ngô Mạnh Tùng
Điều thú vị là ngôi nhà rông mới này được xây dựng nhanh chóng dù không hề có một bản vẽ thiết kế. Già làng Sôn – vị “kiến trúc sư trưởng” tiết lộ: sở dĩ nhà rông vững chãi như vậy là nhờ vào nguyên tắc đối xứng và chính xác tuyệt đối khi dựng nhà, chỉ cần dùng một sợi dây để đo đạc và đánh dấu vị trí. Thú vị hơn là ông không hề biết chữ và cũng không biết đếm số.

Mái nhà rông được lợp bằng cỏ tranh và buộc bằng lạt trông rất mong manh nhưng có thế trường tồn với thời gian qua cả trăm năm nếu không bị con người phá hủy.

Đài Hữu nghị Việt Nam – Campuchia: Điểm đến kỳ thú trên đất nước Chùa Tháp

Lục Tùng |

Đài Hữu nghị Việt Nam – Campuchia (Đài Hữu nghị) được xây dựng trên Vương quốc Campuchia để kỷ niệm sự kiện Bộ đội tình nguyện Viêt Nam đã giúp nhân dân Campuchia chiến đấu giải phóng khỏi chế độ diệt chủng Khmer Đỏ. Từ nhiều năm nay, nơi đây đã trở thành điểm đến thú vị cho tất cả du khách đặt chân đến xứ sở Chùa Tháp.

Làm đẹp cho tổ tiên

Hoàng Văn Minh |

Đã có tranh cãi nhỏ trong ngày kỵ nội khi tôi đề xuất nên làm lại bức ảnh thờ đã cũ và ố. Nhiều người không đồng ý khi tôi nói nhân tiện nên nâng cấp bộ áo dài và khăn đóng màu đen được may bằng vải the mỏng vốn dành cho giới bình dân mà nội đang khoác thành khăn áo màu vàng có thêu họa tiết và vải gấm cho giống thượng lưu quý tộc.

Đà Nẵng xây dựng chợ đêm Sơn Trà

An Thượng |

UBND TP.Đà Nẵng vừa thống nhất triển khai Dự án “Phố Chợ đêm Sơn Trà” tại khu vực gần Cầu Rồng thuộc phường An Hải Tây, quận Sơn Trà. 

Ca sĩ Mỹ Tâm và Ánh Tuyết “hát tặng mẹ” trong ngày Vu Lan ở Hội An

Từ Ân |

“Họa mi tóc nâu” Mỹ Tâm, một người con xứ Quảng và ca sỹ Ánh Tuyết, một giọng ca vàng của phố Hội sẽ về “hát tặng mẹ” trong những ngày lễ Vu Lan tại “Công viên Văn hóa chủ đề Ấn tượng Hội An” trong các ngày ngày từ  23 – 26.8.2018.

Ra Phú Quốc tu tâm giữa chốn tiên cảnh

Bảo Trung |

Từ lâu huyện đảo Phú Quốc đã nổi tiếng là địa danh sơn thủy hữu tình, được thiên nhiên ưu ái với vị trí đắc địa cùng với khí hậu ôn hòa, mát dịu quanh năm. Khách thập phương khi đến Phú Quốc ngoài việc chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp, thưởng thức những món ăn hải sản đặc trưng còn có thể tĩnh tâm hướng thiện tại chùa Hộ Quốc (Thiền viện lớn nhất ở Phú Quốc hiện nay).

Một Việt Nam chân thực qua lăng kính phim Tây

Thúy Hiền |

Gây được tiếng vang khắp các trang mạng xã hội trên toàn thế giới, đặc biệt là Việt Nam trong những ngày vừa qua, bộ phim Thi Mai, rumbo a Vietnam (Thị Mai, hành trình đến Việt Nam) của nữ đạo diễn người Tây Ban Nha Patricia Ferreira không chỉ có giá trị sâu lắng về mặt nội dung mà còn khắc họa và giới thiệu hình ảnh Việt Nam xinh đẹp, chân thực và có chút tếu táo đến bạn bè trên khắp thế giới.

Đà Nẵng phát lộ nhiều hiện vật giá trị tại di tích Chăm Phong Lệ

THUỲ TRANG |

Nhiều hiện vật, di vật có giá trị đã được tìm thấy tại di tích Chăm Phong Lệ (thuộc tổ 4, phường Hoà Thọ Đông, quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng). Dự kiến, đây sẽ là nguồn hiện vật quý giá phục vụ cho công tác nghiên cứu, trưng bày.

Ba món tráng miệng làm từ matcha nức tiếng Phù Tang

Thúy Hiền (Tổng hợp) |

Là một loại bột trà được chiết suất từ lá trà Tencha - một giống trà đặc trưng của Nhật, matcha được xem như một loại thần dược cho sức khỏe, tuổi thọ và nhan sắc. Không chỉ có giá trị dinh dưỡng, matcha còn quyến rũ thực khách bởi hương vị đậm đà thanh nhã khó cưỡng lại. Đến thăm đất nước Nhật Bản, du khách đừng bỏ qua những món ăn làm từ matcha dưới đây.