Dấu xưa vương phủ

Hoàng Văn Minh |

“Dấu xưa xe ngựa hồn thu thảo…”. Câu thơ buồn miên man ấy của Bà huyện Thanh Quan cứ vẳng lên mỗi khi tôi chạm mắt vào những cánh cổng của những phủ đệ xứ Huế. Huế là miền phủ đệ, nhưng tiếc là bây giờ, có những phủ đệ chỉ còn mỗi cánh cổng hư hao…

Phủ đệ là nơi ở của các vương tôn, hoàng tử và công chúa thời Nguyễn. Phủ là nơi ở của các hoàng thân, hoàng tử sau khi lập gia đình, từ đó mới phái sinh danh xưng phủ thiếp để gọi người vợ của hoàng tử, tức là con dâu của nhà vua.

Vàng son một thưở. Ảnh: H.V.M
Vàng son một thưở. Ảnh: H.V.M

Tùy theo tôn tước của chủ nhân được triều đình tập phong là tước công hay tước vương mà phủ ấy được gọi là công phủ hay vương phủ. 

Cổng một công phủ ở đường Nguyễn Công Trứ
Cổng một công phủ ở đường Nguyễn Công Trứ

Đệ là lối gọi tắt của từ đệ trạch, là nơi ở của công chúa sau khi hạ giá, tức là công chúa đã được gả chồng. Về sau, người ta thường dùng chữ phủ đệ để gọi chung cho nơi ở của các ông hoàng, bà chúa đã thành thân.

Cổng phủ Tùng Thiện Vương
Cổng phủ Tùng Thiện Vương

Khi những ông hoàng, bà chúa ấy trở thành người thiên cổ, tòa chính đường trong phủ, nơi trú tất của các ông hoàng, bà chúa lúc sinh thời, trở thành nơi thờ tự vong linh của chính họ.

Ấy cũng là lúc con cháu của họ thay biển ngạch đề danh trước cổng, đổi chữ phủ (hay chữ đệ) thành chữ từ hay từ đường, mà dân gian vẫn quen gọi là phủ từ, hàm ý đó là nơi thờ tự vị chủ nhân của phủ đệ xưa, nay đã quá cố.

Nhà vườn An Hiên - nơi vốn là đệ của công chúa thứ 18 con vua Dục Đức
Nhà vườn An Hiên - nơi vốn là đệ của công chúa thứ 18 con vua Dục Đức
 
 
 
 

Phủ đệ tập trung nhiều ở ven các dòng sông như sông Hương, sông An Cựu bởi nó gắn với nguyên tắc minh đường trong quy luật phong thủy.

Đó là nơi vương giả, với những quy định nghiêm ngặt và là khởi nguyên của tính cách Mệ - đời sống riêng ẩn giấu trong vòng tường của phủ đệ và mỗi khi ra khỏi lớp tường rêu phong ấy, mệ có cách hành xử riêng, vừa cao ngạo, vừa khoan dung, sẵn lòng ban ơn cho kẻ dưới.

An Thường công chúa đệ
An Thường công chúa đệ

Mỗi phủ đệ đều có tên riêng, dựa theo tôn tước của chủ nhân. Tên của các phủ thường là tên huyện mà vị thân công, hoàng tử ấy được triều đình tập phong như: Tùng Thiện vương phủ, Tuy Lý vương phủ, Thọ Xuân vương phủ, Định Viễn quận vương phủ, Phước Long quận công phủ, Thường Tín quận công phủ…

Tên của đệ trạch thường gọi theo danh hiệu của vị công chúa chủ nhân đệ trạch ấy như: An Thường công chúa đệ, Ngọc Sơn công chúa đệ…

Một “công chúa đệ” nay là nhà vườn nổi tiếng ở đường Phan Đình phùng
Một “công chúa đệ” nay là nhà vườn nổi tiếng ở đường Phan Đình phùng

Đầu triều Nguyễn, các phủ đệ đều tọa lạc bên trong Kinh Thành Huế, theo nguyên tắc “nam tả, nữ hữu”, nghĩa là phủ của các thân công, hoàng tử thì ở về phía trái, còn đệ trạch của các công nữ thì ở về phía phải của Kinh Thành.

Phan Đình Phùng – Một trong những phố được coi là con đường phủ đệ, từ chợ An Cựu cho đến chợ Bến Ngự dài 2km đã có đến hàng chục phủ, đệ lớn nhỏ khác nhau.

Nhiều phủ đệ ở Huế giờ chỉ còn chơ vơ mỗi cái cổng
Nhiều phủ đệ ở Huế giờ chỉ còn chơ vơ mỗi cái cổng
 
 

Đáng tiếc là vì nhiều lý do, phủ đệ ở Huế hiện không còn nhiều và không còn nguyên vẹn, có nơi chỉ còn mỗi cái cổng. Nhưng phủ đệ được xem là mảng kiến trúc quan trọng trong quần thể di tích cố đô và nhà vườn Huế nói riêng - dạng kiến trúc mà không phải nơi nào chúng ta cũng có thể chiêm ngưỡng, đây có thể xem là một nét đặc trưng riêng chỉ có ở Huế.

TAGS

Khám phá vẻ đẹp địa phương từ "những trái tim thành phố"

Đức Hoàng |

Danh thắng của Việt Nam vốn đã làm say đắm bao du khách trong và ngoài nước, từ Xứ Lạng tấp nập Lễ hội chợ Đồng Đăng xuôi về mảnh đất sơn thủy hữu tĩnh Thanh Hóa, từ Phong Nha Kẻ Bàng - tuyệt tác hang động khiến thế giới trầm trồ đến điệu hò ngọt ngào trên dòng Hương Giang thơ mộng… Hành trình trải nghiệm cội nguồn thiên nhiên, văn hóa thú vị bậc nhất Việt Nam trở nên trọn vẹn hơn bao giờ hết với Vinpearl Hotels – chuỗi khách sạn 5 sao chuẩn quốc tế được mệnh danh là “những trái tim thành phố” .

Choáng ngợp với phong cảnh hữu tình ở đảo Phillip – Úc

THUỲ TRANG |

Nằm ở phía nam Victoria, đảo Phillip nổi tiếng với những điểm lướt sóng tuyệt vời, các vịnh kín, các sự kiện thể thao trên mô tô quốc tế và đặc biệt là khung cảnh thiên nhiên hữu tình mà nhiều người có thể choáng ngợp. 

Thiếu nữ Hà thành đón cúc Hoạ Mi đầu đông

THUỲ TRANG |

Những cô gái Hà thành với tà áo trắng tinh khôi, rạng rỡ đón những bông cúc Hoạ mi đầu đông khiến trái tim ai cũng xuyến xao một nỗi nhớ Hà Nội.

Những quả bí đao khổng lồ phải 2 người vác mới nổi ngày càng hút khách du lịch

NGUYỄN VÂN |

Những khu vườn bí đao khổng lồ ngày càng thu hút nhiều du khách đến tham quan, khám phá. Ngoài ra, khi đến đây du khách còn được uống nước bí đao nguyên chất, trà bí đao và canh bí đao hầm xương.

Vinpearl Land Nam Hội An đẹp ngỡ ngàng như truyện cổ tích

VIỄN CHINH |

Tọa lạc giữa trung tâm con đường di sản miền Trung, Vinpearl Nam Hội An một điểm đến vui chơi, giải trí cho mọi du khách trong và ngoài nước. Một bức tranh sống động với nhiều màu sắc dưới sự kết hợp hài hòa, tinh tế của nền kiến trúc phương Đông và phương Tây. 

Thả hồn giữa đồi cỏ hồng mộng mơ ở Đà Lạt

THUỲ TRANG |

Thành phố ngàn hoa không chỉ có hoa, tháng 11 này, Đà Lạt còn có những đồi cỏ hồng đẹp như mơ. Đừng ngại ngần cho những tháng cuối năm, bạn sử dụng những ngày phép cuối cùng để tận hưởng một Đà Lạt mộng mơ khó tả.

Thành phố cổ của Úc - Bendigo với dấu ấn Trung hoa và lễ hội hoa tulip

T. T |

Ghé thăm Bendigo, thành phố cổ nước Úc tháng 9, 10, du khách sẽ hoà mình với lễ hội hoa tulips đầy sắc màu. Không chỉ vậy, nơi này còn chứa đựng một nền văn hoá Trung Hoa với cơn sốt vàng nổi danh thế giới.

Có một Pakistan chạm vào trái tim

THUỲ TRANG - MINH HẢI |

Không chiến tranh, không u buồn, không đau thương, có một Pakistan khác lạ đến nỗi, mọi khung hình đều khiến những người tham gia hành trình đi từ ngỡ ngàng này đến ngạc nhiên khác. Mùa thu nơi ấy như thiên đường, con người nơi ấy hiền hoà kỳ lạ, tất cả như chạm vào cảm xúc của những vị lữ khách phương xa.