Mộc mạc đời thường, thô lậu văn chương

Thụy Bất Nhi. |

Tại một lớp học ngữ văn, trong một lần trao đổi về từ dùng, thầy giáo hướng dẫn bỗng đặt câu hỏi cho các học viên: Hãy tìm từ trái nghĩa với từ mộc mạc (木莫).

Từ này, chữ Nôm thường dùng hai từ Hán Việt để mượn âm đọc, là chữ “mộc” nghĩa là cây, và chữ “mạc” là màn che. Hai từ ghép lại, biểu ý nghĩa là thể hiện đơn giản như cây cỏ, tức rất đơn sơ, giản dị.

Vậy trái nghĩa của mộc mạc là gì? Các học viên tranh luận và đưa ra vài từ như cao sang, sang trọng, hào nhoáng… Trong đó, chữ cao sang (高𢲲) có vẻ được ưu tiên hơn cả. Chữ này, mượn chữ cao của từ Hán Việt làm âm đọc, và chữ sang ghép từ bộ thủ (cánh tay) và chữ lang làm âm đọc, nghĩa là làm cho đẹp hơn, làm cho tốt lên.

Tuy nhiên, thầy giáo lại chọn một từ khác, đó là từ thô lậu (粗陋):

- Từ cao sang, có nghĩa đối lập với từ mộc mạc, đó là từ đối lập, đối nghĩa. Nhưng để biểu hiện sự trái nghịch lại ý nghĩa từ mộc mạc, thì phải chọn từ thô lậu, hoặc bỉ lậu, bởi đây là từ có nghĩa tương phản hoàn toàn.

Chữ thô trong chữ Nôm, được tạo từ bộ mễ (gạo) trong chữ Hán và chữ thả (lời nói giáo đầu) làm âm đọc, có nghĩa là thô sơ, xù xì.

Chữ lậu trong chữ Nôm, được tạo ra từ bộ phụ (sườn núi) và chữ nội (bên trong) đặt trên chữ nhất (số một, diễn tả mặt đất), có nghĩa là một hình ảnh trúc trắc, méo mó bất ổn, nhìn lởm khởm…

Từ thô lậu, vì thế được hiểu nghĩa là méo mó kệch cỡm.

Hai từ mộc mạc và thô lậu, chính là một cặp từ trái nghĩa, diễn tả hai trạng thái đối nghịch với nhau, đặc biệt khi đặt vào ngữ cảnh nói về văn hóa giao tiếp và ngôn ngữ.

Với hai từ này, nhà báo Ngọc Trân, nguyên Thư ký tòa soạn Thời báo Kinh tế Saigon cũng đã từng đưa ra một nhận xét về trách nhiệm nghề nghiệp của người làm báo: “Hãy cố gắng viết báo một cách mộc mạc đời thường, đừng thô lậu văn chương”.

Một nhà báo lão thành khác cũng từng nói, báo chí càng phát triển, càng xích gần đời thường, thể hiện đúng hơi thở cuộc sống, thì ngòi bút nhà báo càng phải tinh tế và uyển chuyển, để biểu cảm và chỉ sự trung thực nhất.

Những ý kiến đó, thật sự đặt ra và làm sáng tỏ hơn tính chất trái nghĩa của hai từ dùng “mộc mạc” và “thô lậu”.

Đáng nói là, trong bối cảnh hôm nay, vấn đề ngôn ngữ mộc mạc hay thô lậu trong báo chí lại đang trở thành nỗi nhức nhối đối với những người làm báo, những người đang hoạt động viết báo.

Mạng xã hội thì đã đành. Nhưng không khó lắm để tìm thấy những lời lẽ, từ ngữ dung tục, thô lậu được trình bày trên mặt báo, đặc biệt là báo điện tử.

Không chỉ dùng từ thiếu chọc lọc và cân nhắc, viết mà không hiểu nghĩa từ dùng, nhiều người còn viết sai cả chính tả, sai phát âm một cách trầm trọng. Không ít bài báo khi cố gắng “thể hiện đúng phát ngôn của người khác” nên đã ghi chép lại những từ ngữ thiếu phù hợp mà người khác có thể vô tình nói ra hay bị nhầm lẫn.

Tất cả đang tạo nên một trường dữ liệu thông tin đầy chất xô bồ, thô lậu, tạo nên một diện mạo báo chí bị nghi ngờ về chất lượng và trách nhiệm đạo đức trước xã hội, trước cộng đồng.

Chữ nghĩa trên mặt báo, không dễ nhưng cũng không phải khó lắm để vừa thể hiện được trọn vẹn tính mộc mạc của đời thường nhưng không tỏ ra thô lậu với ngôn ngữ văn chương...

TAGS

Qui hay Quy: Chẳng khác, nhưng mà không giống nhau

Thụy Bất Nhi. |

Hôm nay 24..82020, UBND tỉnh Bình Định thông tin đã có văn bản gởi các bộ hữu quan xem xét, trình Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh công bố tên thành phố Qui Nhơn chính xác là thành phố Quy Nhơn. Câu chuyện âm tiết “i” hay “y” theo đó lại đáng được đem ra luận bàn.

Tham quan ngôi chùa có kiến trúc đậm chất Trung Hoa ở Cần Thơ

NGUYỄN TRI |

Chùa Ông nằm trên đường Hai Bà Trưng (quận Ninh Kiều, TP.Cần Thơ) là một công trình mang đậm kiến trúc Trung Hoa vẫn còn nguyên vẹn cho đến ngày nay.

Từ điển không phải là tự điển

Thụy Bất Nhi. |

Chuyện xảy ra với hai cha con người bạn đồng liêu, khi người viết tình cờ ghé thăm, đàm đạo về chữ nghĩa. Người bạn đang lúc tranh luận về một từ dùng, bảo cậu con trai vào phòng sách lấy cuốn từ điển tiếng Việt. Cậu con trai hớn hở vâng lời, nhưng khi đem sách ra lại là cuốn tự điển. Người bạn ngẩn người ra một lúc rồi bảo: “Bây giờ, bọn trẻ không thể phân biệt nổi từ điển và tự điển nữa rồi”.

Giãn cách và cách ly

Thụy Bất Nhi. |

Dư luận Đà Nẵng hai hôm nay lại sôi nổi chuyện giãn cách, khi cộng đồng mạng xã hội chia sẻ đề xuất từ sở Công Thương Đà Nẵng về điều tiết người dân đi chợ thưa lượt lại, nhằm hạn chế tiếp xúc gần, gây nguy hiểm trong mùa dịch bệnh. Theo đó, Đà Nẵng thể hiện tinh thần cần tăng cường hơn nữa hiệu quả giãn cách xã hội, trước những diễn biến phức tạp hơn của tình hình và từ số bệnh nhân tử vong liên quan COVID-19 tăng thêm.