Lên Na Loi ăn Tẻ thơm với cá suối

MINH THƯ |

Trước đây nhắc đến Na Loi, một trong những xã vùng sâu  vùng xa của huyện rẻo cao Kỳ Sơn (Nghệ An) nhiều người thường nghĩ đến một vùng heo hút, muôn vàn cách trở và nghèo khó... Nhưng bây giờ, cuộc sống của bà con các dân tộc ở vùng bản nơi miền biên viễn này đang dần đổi thay mỗi độ Xuân về...

Na Khướng- vùng đất sướng

Trở lại bản Na Khướng, xã Na Loi, nằm ở phía Tây của huyện rẻo cao Kỳ Sơn, lại nhớ hơn 10 năm về trước theo đoàn công tác của huyện chia làm hai mũi đi triệt phá cây anh túc. Chuyến đi đó, tôi được phân công theo mũi thứ hai lội bộ len lỏi tắt qua những cánh rừng rậm không có đường mòn. Đại ngàn hun hút, sương khói mù mịt, chúng tôi phải gồng mình mặt chạm gối, người đi sau ngửi gót chân người đi trước vượt qua những con dốc dựng đứng. Những hòn đất đá bằng nắm tay vỡ ra, lăn xuống rào rào như mưa trên đầu, nhiều người đã bị đất đá văng cả vào miệng, môi đỏ nhoè đất núi. Đang cặm cụi leo,  ai đó phía sau giải thích hai từ “Na Khướng”, theo nghĩa tiếng Thái nghĩa là vùng ruộng đất sung sướng!

Ruộng lúa trồng lúa Tẻ thơm truyền thống ở bản Na Khướng, xã Na Loi. Ảnh: Minh Thư
Ruộng lúa trồng lúa Tẻ thơm truyền thống ở bản Na Khướng, xã Na Loi. Ảnh: Minh Thư

Đến điểm tập kết Thẳm Pốt, thuộc địa bàn bản Na Khướng, cách cột mốc khoảng 2,5 km, tiếp giáp với xã Huồi Khốc, Huồi Pạ, Pạ Ven thuộc huyện Noọng Hét, tỉnh Xiêng Khoảng nước bạn Lào địa hình vô cùng hiểm trở rất ít người qua lại. Một cán bộ xã cho biết, khu vực này chỉ duy nhất vào mùa xuân thường có người lên đây bắt dơi mà thôi và những rẫy thuốc phiện không phải do người dân Na Loi trồng mà là của người từ Huồi Pốc xã Nậm Cắn, hoặc của người dân xã Đoọc Mạy sang xâm canh. Và theo kinh nghiệm, 1,3 ha anh túc trên địa bàn xã Na Loi bị phá nhổ, chủ nhân của 10 rẫy cũng đã được nhận diện sắc tộc thông qua tập quán sản xuất cũng như công cụ lao động.

Lần này lên Na Loi trong tâm thế khác, không còn lo phải lội bộ. Xe gầm thấp 5 chỗ đã leo, bò vào tận trụ sở làm việc của xã. Bản Na Khướng, trung tâm xã Na Loi đêm về điện như sao sa giữa đại ngàn lung linh huyền ảo. Chủ tịch UBND xã Na Loi Vi Văn Khuôn giải nghĩa “Na Loi” nghĩa là vùng có ruộng nước ngập sâu phải bơi. Ở Na Loi có loại  gạo Tẻ thơm truyền thống nổi tiếng từ lâu đời. Tẻ thơm tiếng Thái gọi là “Khẩu cháo hom”.

Hương ước bất thành văn

Từ bao đời nay giống lúa “Khẩu cháo hom” được đồng bào người Thái, người Mông gieo trồng trên độ cao trung bình hơn 600m so với mực nước biển. Giống lúa này thích nghi với nhiệt độ trung bình khoảng 20 đến 23 độ C và nguồn nước tưới được lấy từ các khe núi đá rất sạch và mát. Đây là giống lúa có hàm lượng dinh dưỡng cao, dẻo, khi nấu có mùi thơm đặc trưng, vị đậm ngon. Đặc biệt là loại gạo này có giá bán rất cao, dao động khoảng 25 nghìn đến 30 nghìn đồng/kg, tính ra mỗi ha trồng lúa Tẻ thơm cho bà con  thu nhập vài chục triệu đồng. Gia đình ông Kha Văn Quang, bản Na Nọi, xã Na Loi là một trong những hộ  còn lưu giữ được và gieo cấy giống lúa này. Hiện gia đình ông Quang có hơn 1,5ha ruộng, trong đó hơn nửa diện tích được gieo cấy giống lúa Tẻ thơm vừa để làm nguồn lương thực cho gia đình vừa để lưu giữ nguồn giống lúa quý truyền thống. Ông Vi Văn Hồng, bản Na Khướng, cho biết: Bà con ở đây trồng lúa không bón phân, phun thuốc nhưng lúa vẫn sinh trưởng tốt, chống chịu được các loại sâu bệnh gây hại. Năng suất của lúa Tẻ thơm thấp hơn một số giống lúa mới nhưng bù lại, giá bán cao hơn so với lúa khác. Bởi vậy, bà con vẫn duy trì sản xuất giống lúa này vừa bảo tồn truyền thống vừa đem lại hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương.

Mô hình sản xuất thâm canh giống lúa nếp ĐT 52 tại xã Na Loi. Ảnh: Minh Thư.
Mô hình sản xuất thâm canh giống lúa nếp ĐT 52 tại xã Na Loi. Ảnh: Minh Thư.

Phó bí thư Thường trực đảng ủy xã Na Loi Pịt Thị Hà cho biết: “Việc cải tạo, khôi phục, tăng năng suất cho giống lúa đặc sản của địa phương không những góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống mà còn nâng cao nhận thức của đồng bào dân tộc trong việc phát huy lợi thế để cạnh tranh, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống”. Huyện Kỳ Sơn cũng đã phối hợp với các Sở ban ngành tỉnh Nghệ An nghiên cứu lập phương án để bảo tồn và phát triển thương hiệu giống lúa. Tuy nhiên, do nguồn giống đã thoái hóa, cùng với việc người dân chưa chú trọng đầu tư, chăm sóc, duy trì bảo tồn giống làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Vụ mùa năm 2018, Sở Khoa học và Công nghệ  Nghệ An đã phối hợp với xã Na Loi triển khai mô hình cải tạo, khôi phục lại giống lúa Tẻ thơm, lựa chọn được giống gốc, làm cơ sở phục vụ cho sản xuất đại trà. Hiện toàn xã Na Loi có hơn 91 ha đất ruộng, trong đó có đến 60ha được bà con nông dân trồng lúa Tẻ thơm truyền thống, Bí thư huyện ủy huyện Kỳ Sơn Vi Hòe cho biết thêm.

Nhấp bát nước chè xanh đặc sánh, anh Pịt Pà Chiến, bản Đồn Bọng, phấn khởi chia sẻ: Nhờ được hướng dẫn mô hình trồng lúa nước khép kín từ công đoạn khai hoang ruộng đến lựa chọn con giống, triển khai kỹ thuật gieo cấy đến thu hoạch… cho năng suất cao. Nghe và làm theo Đảng, nay bà con đã có cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Cũng như nhiều địa phương khác của huyện Kỳ Sơn, trước đây nhắc đến xã Na Loi, chắc hẳn nhiều người sẽ liên tưởng đến vùng đất xa xôi vô vàn cách trở và khốn khó. Song, giờ đây, cuộc sống của bà con các vùng bản đang dần đổi thay không chỉ trong nếp nghĩ mà cả trong cách làm...

Qua tham quan trực tiếp trên ruộng lúa bà con nông dân đánh giá khá cao hiệu quả mô hình, giống lúa nếp ĐT 52 cho thấy giống lúa  phù hợp với khí hậu thời tiết và điều kiện canh tác của địa phương. Do vậy, cùng với bảo tồn, phát triển giống lúa Tẻ thơm truyền thống, năm 2019 vừa qua, Trạm Khuyến nông huyện Kỳ Sơn phối hợp với xã Na Loi tổ chức Hội thảo tham quan mô hình sản xuất thâm canh giống lúa nếp ĐT 52 tại hai bản Na Loi và Na Khướng. Mô hình sản xuất thâm canh giống lúa nếp ĐT 52 được thực hiện với diện tích 10 ha với 55 hộ ở bản Na Nọi, Na Khướng, xã Na Loi tham gia sản xuất. Trà lúa thử nghiệm năng suất đạt 58 tấn/ha.

Vào bữa, được Chủ tịch UBND xã Vi Văn Khuôn giới thiệu những món ăn đặc sản của Na Loi soạn ra đãi khách. Ngoài rau, măng rừng, còn có các món cá suối Na Khướng nướng, hò mọc, canh măng chua nấu gà “đi bộ”... Phó bí thư đảng ủy xã Pịt Thị Hà giải thích: Trước đây do không được bảo vệ nên nguồn thủy sản ở suối Na Khướng gần như bị tận diệt bằng kích điện, thuốc nổ. Những năm gần đây, bản Na Khướng đã phối hợp với Đồn biên phòng quyết tâm bảo vệ nguồn thủy sản với hương ước bất thành văn lúc nào có khách hay gia đình nào có công chuyện được bản cho phép mới chài lưới đánh bắt cá. Nhờ vậy, các loại cá đặc sản như: Pá khinh (cá mát), pá mụt(cá tịt mũi), Pá cốt (cá lăng)... gần như tuyệt chủng dưới suối Na Khướng mới dần được hồi sinh và sinh sôi đông đúc như bây giờ. Hôm nay, xã cũng phải xin phép bản cho quăng vài mẻ chài, giăng lưới bắt cá dưới suối đãi khách xa. 

Đêm về giữa đại ngàn, dưới ánh điện lung linh, những “nang phổm hom” (cô gái tóc thơm) của bản người Thái Na Khướng đang cùng các mế cặm cụi bên khung dệt và bên nong tằm để làm nên nhưng tấm thổ cẩm sặc sỡ điểm tô thêm nét tươi tắn cho vùng bản mỗi độ Xuân về.

TAGS

Về Hải Phòng thưởng thức món “cuốn rau Thủy Nguyên”

Bảo Nguyên |

Cuốn rau là món ăn truyền thống của người dân Thủy Nguyên (Hải Phòng), là món ăn không thể thiếu những ngày tết đến, xuân về, gia đình sum họp…

Về An Giang, viếng chùa Bánh Xèo thưởng thức bánh xèo “chùa”

Lục Tùng |

Chính danh là Thiền viện Đông Lai, nhưng hơn chục năm nay, cơ sở phật giáo này được nhiều người biết đến với "tục danh" Chùa Bánh Xèo bởi sự tích phát sinh từ đời thường.

Độc lạ với mứt chuối giòn tan...

Lục Tùng |

Không chỉ mặc chiếc váy mới cho món ăn truyền thống miền quê bước qua khỏi bộ cánh có phần “trần trụi”... sự sáng tạo làm ra mứt chuối phồng còn làm cho vườn hoa sản vật phục vụ du lịch đất Sen Hồng  thêm rực hương, thêm hương sắc mới.

Kết nối ứng dụng Hatto với ẩm thực

Hà Minh |

Hatto (phát âm tiếng Nhật nghĩa là trái tim) - một mạng xã hội chuyên sâu thuần tuý về ẩm thực đầu tiên của Việt Nam vừa chính thức được ra mắt.