Hiểu đúng về “sáng kiến kinh nghiệm”

Thụy Bất Nhi. |

Cạnh những ồn ào lo lắng về dịch bệnh, mới đây, dư luận bày tỏ quan tâm về Nghị định 90 của Chính phủ, về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức, có hiệu lực thi hành từ ngày 20.8.2020. Trong đó, yêu cầu “sáng kiến kinh nghiệm” với cán bộ công chức không còn nữa. 

Về yêu cầu này, Nghị định 02/VBHN-BNV (ngày 9.11.2017) hợp nhất Nghị định 56 và Nghị định 88 về đánh giá phân loại cán bộ, công chức, viên chức thi tiêu chuẩn cán bộ, công chức để đánh giá loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, nêu rõ: “Có sáng kiến, giải pháp cụ thể được áp dụng, nâng cao hiệu quả, hiệu lực hoạt động của các cơ quan, tổ chức hoặc của ngành, lĩnh vực được giao phụ trách và được cấp có thẩm quyền công nhận (sau đây gọi chung là sáng kiến kinh nghiệm)”.

Từ văn bản này, đã có một thời gian dài, các công sở, đặc biệt trong ngành giáo dục, đã phát sinh nhiều sáng kiến kinh nghiệm được đăng ký theo kiểu sao chép, biến tướng, thực chất không hiệu quả, có sáng kiến không thể áp dụng được, gây ra lãng phí và bất cập trong quản lý chất lượng hoạt động cán bộ, công chức.

Quan trọng là với nhiều người, bất kỳ cái gì được xem là mới mẻ, khác lạ so với hành xử hàng ngày, thói quen sinh hoạt hay tiêu dùng nào đó từ cộng đồng, là được ghép chung và hiểu thành sáng kiến, kinh nghiệm.

Nghĩa của hai từ này, thực chất cho thấy phải có sự tinh tế, khác biệt trong các vấn đề được phát hiện, nêu ra, mới là sáng kiến, kinh nghiệm thực thụ.

Tiếng Việt dùng từ sáng kiến (創見) với hai chữ Hán, nhưng đã có sự biến cải phù hợp với quan niệm của người Việt.

Chữ sáng (創) thực chất là chữ thương trong chữ Hán, gồm bộ đao(刂, cây dao) và chữ thương(倉) làm âm đọc, diễn tả vết thương chảy máu, bị gây ra  bởi dao kiếm. Nhưng khi chuyển qua tiếng Việt, chữ này đọc là sáng, diễn nghĩa một sự việc, sự vật được phát hiện ra, gắn liền với nghĩa sáng tạo.

Chữ kiến (見, nhìn thấy), chính là bộ kiến trong chữ Hán, diễn nghĩa nhìn thấy, trông thấy. Với tiếng Việt, chữ này còn được đọc thành chữ hiện, có nghĩa là tỏ rõ.

Sáng kiến, chính là những sự việc, sự vật được phát hiện rõ ràng, hàm theo nghĩa  mới mẻ, chưa thấy trước đó.

Chữ kinh nghiệm (經驗) trong tiếng Việt lại hàm nghĩa sự đúc kết có được.

Chữ kinh (經) gồm bộ mịch (糸, sợi tơ) bên trái, chữ nhất ( 一, số một), bộ xuyên (巛, dòng sông) và bộ công (工, công sức) bên phải, hợp lại thành nghĩa: sự việc như một sợi tơ, xuyên suốt như dòng chảy. Kinh nghĩa là lẽ thường, sự đương nhiên, định vị rõ ràng.

Chữ nghiệm (驗) gồm bộ mã (馬, con ngựa) và một phần chữ hiểm (險, trúc trắc, nguy nan) diễn nghĩa một con ngựa phải trải qua, đi qua chỗ nguy hiểm mới nghiệm ra cách xử lý. Chữ nghiệm vì thế nghĩa là những gì mình đã trải qua, để có thể đoán trúng, dự liệu chính xác về sau.

Như vậy, với cụm từ sáng kiến kinh nghiệm (創見經驗), yêu cầu đặt ra là phải có sự trải qua, thấu suốt vấn đề để đề xuất giải pháp xử lý phù hợp hơn, đem lại hiệu quả cao hơn mà tiết giản, bớt tốn kém hơn; và có suy nghĩ, đề xuất mang tính đột phá, sáng tạo, tạo sự thay đổi rõ ràng, tích cực trong vụ việc hàng ngày.

Những cái gọi là sáng kiến kinh nghiệm, theo đó phải có thực chứng thi hành được, tạo nên sự thay đổi tích cực, hoặc đúc kết từ trải nghiệm đã có để đề xuất được giải pháp tốt hơn. Nếu chỉ là những ý kiến ăn theo sự việc đã có, rập khuôn máy móc hay diễn giải vấn đề rườm rà ra, làm sự việc bị phức tạp hơn, thì không thể nào gọi là sáng kiến kinh nghiệm.

Những đề xuất, kiến nghị dựa vào lẽ thông thường, ai cũng thấy được và hiểu rõ, không cần ứng dụng cũng có thể làm được rồi, thì lại càng không thể gọi là sáng kiến kinh nghiệm.  

TAGS

Qui hay Quy: Chẳng khác, nhưng mà không giống nhau

Thụy Bất Nhi. |

Hôm nay 24..82020, UBND tỉnh Bình Định thông tin đã có văn bản gởi các bộ hữu quan xem xét, trình Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh công bố tên thành phố Qui Nhơn chính xác là thành phố Quy Nhơn. Câu chuyện âm tiết “i” hay “y” theo đó lại đáng được đem ra luận bàn.

Tham quan ngôi chùa có kiến trúc đậm chất Trung Hoa ở Cần Thơ

NGUYỄN TRI |

Chùa Ông nằm trên đường Hai Bà Trưng (quận Ninh Kiều, TP.Cần Thơ) là một công trình mang đậm kiến trúc Trung Hoa vẫn còn nguyên vẹn cho đến ngày nay.

Từ điển không phải là tự điển

Thụy Bất Nhi. |

Chuyện xảy ra với hai cha con người bạn đồng liêu, khi người viết tình cờ ghé thăm, đàm đạo về chữ nghĩa. Người bạn đang lúc tranh luận về một từ dùng, bảo cậu con trai vào phòng sách lấy cuốn từ điển tiếng Việt. Cậu con trai hớn hở vâng lời, nhưng khi đem sách ra lại là cuốn tự điển. Người bạn ngẩn người ra một lúc rồi bảo: “Bây giờ, bọn trẻ không thể phân biệt nổi từ điển và tự điển nữa rồi”.

Giãn cách và cách ly

Thụy Bất Nhi. |

Dư luận Đà Nẵng hai hôm nay lại sôi nổi chuyện giãn cách, khi cộng đồng mạng xã hội chia sẻ đề xuất từ sở Công Thương Đà Nẵng về điều tiết người dân đi chợ thưa lượt lại, nhằm hạn chế tiếp xúc gần, gây nguy hiểm trong mùa dịch bệnh. Theo đó, Đà Nẵng thể hiện tinh thần cần tăng cường hơn nữa hiệu quả giãn cách xã hội, trước những diễn biến phức tạp hơn của tình hình và từ số bệnh nhân tử vong liên quan COVID-19 tăng thêm.