Doanh và nghiệp

Thụy Bất Nhi. |

Dịch bệnh COVID-19 đang dần đi qua, làm lộ ra không ít hậu quả tác hại, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống xã hội, kinh tế các quốc gia. Với thị trường kinh tế, ảnh hưởng dịch bệnh này lại càng sâu sắc, mà thành phần bị tác động lớn nhất chính là các doanh nghiệp.

Điều này khiến các cơ quan chính quyền cùng cộng đồng xã hội đang phải có những quan tâm nhất định đến hiện trạng hoạt động, cơ hội làm ăn tái khởi của các tổ chức và các cá nhân đầu tư làm ăn. Rất trùng hợp, chưa đầy một tháng nữa là ngày Doanh nhân Việt Nam, ngày kỷ niệm những người hoạt động trong lĩnh vực đầu tư kinh tế xã hội.

Song không phải ai cũng để tâm và hiểu được, bản sắc thực thụ của doanh nghiệp là gì. Bản thân từ Doanh nhân cũng là một khái niệm chưa phổ biến với nhiều người, thậm chí còn bị hiểu sai lệch.

Nếu tra lại lịch sử, có thể thấy từ thời phong kiến, hoạt động thương mại đã là một trong bốn thành tố chính của xã hội. Với xã hội phương Đông, từ lâu bốn nhóm nghề trong đời sống đã được định vị: sĩ (người trí thức), nông (người làm ruộng, chăn nuôi, đánh cá), công (người làm nghề) và thương (người buôn bán kinh doanh). Trong đó, thương nhân là nhóm người bị xếp cuối cùng trong vị thế xã hội, do quan niệm đạo đức đề cao trung chính của giai cấp chính trị. Họ cho rằng các thương nhân luôn buôn bán lọc lừa, mua rẻ bán đắt, không có tính trung thực nên thua kém hơn ba nhóm nghề kia.

Trong chữ Hán, nghề chính là chữ nghiệp (業). Nguyên thủy chữ này vẽ cái giá ngang để treo nhạc khí, chỉ về vật dụng bằng gỗ dùng ghi công việc hàng ngày, được treo lên cho dễ nhớ. Nghiệp, vì thế là công việc được xếp đặt, mở rộng nghĩa ra là những phần việc đã định (như nghiệp số), trình độ năng lực đã đạt tới (như nghề nghiệp) và kết quả tích lũy (như gia nghiệp).

Những người làm thương nghiệp được gọi là thương nhân. Chữ thương (商) vẽ hình một cái vò đặt trên kệ, chỉ việc dâng đưa đồ vật, hiểu nghĩa là cân đo đong đếm.

Theo quan niệm xưa, khi thương nhân có kết quả làm ăn tốt, vị thế với xã hội theo đó được nâng lên, tiến đến gọi là doanh nhân.

Chữ doanh (營) sơ khởi được viết với 2 bộ hỏa (火, ngọn lửa) đặt trên bộ mịch (冖, bao trùm), dưới là hai chữ khẩu to nhỏ chồng lên nhau.

Sự tích về chữ này kể rằng, việc bán hàng đầu tiên từ thời xa xưa là ở vùng biển cả, người ta nấu cháo bày trên một bãi đất rộng, ngư dân đi biển về cùng ở đó ăn uống, chủ yếu vào ban đêm. Chủ quán để thu được tiền, nghĩ ra cách để các ngọn đèn lồng vuông 4 mặt tại các bàn ăn, có 1 mặt dán giấy màu đỏ. Khi khách ăn xong, chỉ cần xoay mặt giấy đỏ về phía chủ quán ngồi, là báo hiệu chủ quán đến thu tiền.

Tín hiệu ngọn đèn với lửa màu đỏ vì thế được coi là biểu tượng kinh doanh, dần về sau, các cơ sở làm ăn kinh doanh đều có treo đèn lồng đỏ trên cửa nhà, vừa cầu may mắn vừa làm biểu tượng.

Chữ doanh vì thế vẽ hình một khu vực ăn uống có lửa thắp bên trên, chính là sự làm ăn.

Về sau, nhiều người lý lẽ việc làm ăn kinh doanh giống như trồng cây sinh lợi, nên mới thay 2 bộ hỏa bằng bộ thảo (艸, cây cỏ), cũng đọc là doanh.

Sự khác biệt giữa chữ nghiệp và doanh, nằm ở chỗ chữ nghiệp có tính định vị, được coi là kết quả tích lũy để tạo nên. Còn chữ doanh, được hiểu là quá trình vận động tính toán, bày cơ mưu không ngừng, như lửa đỏ luôn khiến con người hối hả vận động. Do đó, người xưa cũng dùng chữ doanh này để chỉ vào hoạt động tập trung quân đội khi có chiến tranh, thành các từ quân doanh, doanh trại…

Liên đới chữ doanh, là chữ kinh (經, điều chỉnh) gồm bộ mịch (sợi tơ) đặt trước các bộ nhất (số một), bộ xuyên (dòng sông) và bộ công (công sức), nghĩa là dùng sức căng một sợi tơ qua sông, hàm nghĩa sự cố gắng, khéo léo. Kinh doanh, nghĩa là khéo léo trong tính toán làm ăn.

Với cách hiểu này, có thể thấy, một người lớn lên chọn một hướng đi, đầu tư trí tuệ nhân lực, nắm cơ hội cho mình, ấy là định nghiệp bản thân. Việc lựa chọn ấy, chính là khởi nghiệp, tu nghiệp, có thể dựa vào nhiều yếu tố để hình thành. Nghiệp có thể do cơ duyên mà có, do tài năng mà có, cũng do cơ hội từ người khác tạo ra mà có. Người chọn nghiệp kinh doanh buôn bán để sống, thì chính là thương nhân làm thương nghiệp.

Nhưng để thành sự nghiệp, người làm ăn phải biết trau giồi kiến thức kinh nghiệm, mở rộng quan hệ xã hội, biết nắm cơ hội và cắt đặt nhân lực phục tùng để mưu cầu hiệu quả làm ăn tốt hơn, ấy là sự tính toán kinh doanh. Người làm được như vậy, là doanh nhân.

Như vậy, doanh nghiệp chính là cơ nghiệp được xây dựng bởi doanh nhân, người có kỹ năng thương nghiệp giỏi và có tài kinh tế. Vai trò của doanh nhân, theo đó đã vượt trội hơn hình ảnh thương nhân ban đầu.

Doanh và nghiệp, trong xã hội hiện đại hôm nay, phải chăng vẫn không sai khác gì so với những định nghĩa, phân tích của người xưa?

TAGS

“Tiên học lễ, hậu học văn” cần được hiểu đúng!

Thụy Bất Nhi. |

Cứ mỗi mùa khai giảng, ngành giáo dục lại xuất hiện những tranh luận về thiên chức nhà giáo, lý luận học thuật, trách nhiệm “dạy đời dạy người”. Trong đó, khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” một thời hiển hiện trong mỗi lớp học, từ ấu nhi đến cấp phổ thông trung học được nhiều người mổ xẻ, đồng thuận và cả bài xích. Song có thật đa số người tiếp cận câu cách ngôn này đã hiểu đúng về nội dung ngữ nghĩa?

Nhiều khách sạn tại Đà Nẵng chưa dám mở cửa trở lại

Hải Ngọc |

Đà Nẵng đã trở lại trạng thái hoạt động bình thường mới, song, nhiều khách sạn trên địa bàn TP Đà Nẵng vẫn "cửa đóng then cài".

Huế từng bước tái hiện trang phục truyền thống

Thụy Bất Nhi. |

Chưa đầy 12 giờ đồng hồ sau khi báo chí đưa tin sở Văn hóa Thể thao Thừa Thiên Huế cho toàn thể cán bộ công chức mặc áo dài truyền thống khi đến công sở, dư luận đã dấy lên hai luồng tranh cãi khen, chê. Phản hồi những ý kiến đó, ông Phan Thanh Hải, Giám đốc sở này cho biết, đây mới chỉ là thí điểm triển khai việc tái hiện trang phục truyền thống theo đúng nét văn hóa trước đây, cụ thể dưới thời Nguyễn triều.

Hãy hiểu đúng về chữ Nhẫn

Thụy Bất Nhi. |

Đương thời tại thế, thầy tôi thường cho người ta chữ đẹp về treo trong nhà đầu năm, cầu sự cát tường. Nên một lần cao hứng, tôi cùng đồng học cũng đến nhà thầy cũng xin chữ như vậy.

Hiểu đúng về “sáng kiến kinh nghiệm”

Thụy Bất Nhi. |

Cạnh những ồn ào lo lắng về dịch bệnh, mới đây, dư luận bày tỏ quan tâm về Nghị định 90 của Chính phủ, về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức, có hiệu lực thi hành từ ngày 20.8.2020. Trong đó, yêu cầu “sáng kiến kinh nghiệm” với cán bộ công chức không còn nữa. 

Mộc mạc đời thường, thô lậu văn chương

Thụy Bất Nhi. |

Tại một lớp học ngữ văn, trong một lần trao đổi về từ dùng, thầy giáo hướng dẫn bỗng đặt câu hỏi cho các học viên: Hãy tìm từ trái nghĩa với từ mộc mạc (木莫).